Cwestiynau Cyffredin
o ran y cyfryngau


+ Beth yw cynulliad dinasyddion?

Mae cynulliad dinasyddion yn grŵp o bobl sy'n cael eu dwyn ynghyd i drafod mater neu faterion, a dod i gasgliad am yr hyn y credant ddylai ddigwydd.

Mae'r bobl sy'n cymryd rhan yn cael eu dewis fel eu bod yn adlewyrchu'r boblogaeth ehangach. Mae hyn o ran demograffeg (e.e. oedran, rhyw, ethnigrwydd, dosbarth cymdeithasol) ac weithiau o ran agweddau perthnasol (e.e. eu safbwyntiau presennol ar y pwnc y mae’r cynulliad dinasyddion yn ei ystyried).

Mae cynulliadau dinasyddion yn rhoi amser a chyfle i aelodau'r cyhoedd ddysgu am bwnc. Mae cyfranogwyr yn clywed gan amrywiaeth eang o arbenigwyr ac yn eu holi. Gall yr arbenigwyr gynnwys, er enghraifft, academyddion, ymchwilwyr, pobl sydd â phrofiad uniongyrchol o'r mater ac ymgyrchwyr. Drwy'r broses hon mae cyfranogwyr yn clywed tystiolaeth gytbwys ar y pwnc. Yna, maent yn trafod yr hyn maen nhw wedi'i glywed ymhlith ei gilydd ac yn penderfynu beth yw eu safbwynt.

Mae cynulliadau dinasyddion fel arfer yn para am un penwythnos neu fwy. Mae hwyluswyr annibynnol yn bresennol bob amser i helpu i sicrhau bod llais pawb yn cael ei glywed. Caiff casgliadau'r cynulliad dinasyddion eu hysgrifennu mewn adroddiad a gyflwynir i'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau.

+ A fu cynulliadau dinasyddion yn y gorffennol?

Cynhaliwyd y cynulliad dinasyddion cyntaf yng Nghanada yn 2004. Sefydlwyd ef gan lywodraeth British Columbia i drafod a ddylid newid system bleidleisio British Columbia. Argymhellodd y cynulliad dinasyddion system newydd, a rhoddwyd y mater gerbron y pleidleiswyr mewn refferendwm.

Mae cynulliadau dinasyddion eraill wedi’u cynnal mewn mannau eraill yng Nghanada, yn ogystal ag yn Awstralia, yr Unol Daleithiau, Iwerddon, yr Iseldiroedd a Gwlad Pwyl, a gwledydd eraill. Edrychodd y cynulliad dinasyddion diweddar yn Iwerddon ar faterion gan gynnwys erthyliad, priodas gyfartal a chyfleoedd a heriau poblogaeth sy'n heneiddio.

Yn y DU, mae cynulliadau dinasyddion wedi edrych ar faterion sy’n cynnwys:

  • Sut y dylid ariannu gofal cymdeithasol hirdymor i oedolion yn Lloegr;
  • Dyfodol gofal cymdeithasol yng Ngogledd Iwerddon;
  • Pa bolisi masnach a mudo ddylai fod ar ôl Brexit;
  • Datganoli
  • Materion yn ymwneud â'r sectorau dŵr, post ac ynni;
  • Materion blaenoriaeth i'r GIG.

Mae digwyddiadau tebyg i gynulliadau dinasyddion, ond ar raddfa lai, wedi'u cynnal yn aml yn y DU ac mewn mannau eraill. Weithiau gelwir y rhain yn rheithgorau dinasyddion, gan eu bod yn debyg i reithgor mewn treial troseddol. Mewn rheithgor dinasyddion, mae deuddeg neu fwy o'r cyhoedd yn clywed y dystiolaeth cyn trafod y materion a gwneud argymhellion.

+ Pa fater fydd y cynulliad dinasyddion hwn yn rhoi sylw iddo?

Y cwestiwn y bydd y cynulliad dinasyddion hwn yn ei drafod yw, 'Sut all pobl yng Nghymru lywio eu dyfodol?' Bydd yn canolbwyntio'n benodol ar sut y dylai pobl allu gwneud hyn drwy waith Cynulliad Cenedlaethol Cymru neu sut na ddylent allu gwneud hyn.

+ Pam cynnal y cynulliad dinasyddion hwn?

Mae Comisiwn y Cynulliad Cenedlaethol wedi penderfynu cynnal y cynulliad dinasyddion hwn fel rhan o'i Ddathliadau 20 Mlwyddiant. Mae'r Comisiwn yn grŵp trawsbleidiol o bum Aelod Cynulliad. Mae’r Comisiwn yn gyfrifol am ddarparu eiddo, staff a gwasanaethau i gynorthwyo Aelodau’r Cynulliad.

Mae ymgysylltu â'r cyhoedd wrth wraidd dulliau gweithio Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Nod y Cynulliad yw cynnwys y cyhoedd ym mhopeth a wna. Mae hyn yn cynnwys cyfleoedd i'r cyhoedd gyfrannu at ymgynghoriadau pwyllgorau, cyflwyno deisebau cyhoeddus a dod i weithdai a digwyddiadau.

Mae'r cynulliad dinasyddion hwn yn ffordd arall y gall y Cynulliad ymgysylltu â 60 o bobl sy'n cynrychioli pobl Cymru, ac ystyried y ffordd orau o ymateb i'r materion sy'n bwysig iddynt.

+ Ble a phryd y cynhelir y digwyddiad?

Cynhelir y cynulliad dinasyddion yn y Drenewydd o ddydd Gwener 19 Gorffennaf 2019 tan ddydd Sul 21 Gorffennaf 2019.

+ Pwy sy'n ariannu ac yn cynnal y Cynulliad Dinasyddion?

Mae Comisiwn y Cynulliad Cenedlaethol yn ariannu'r digwyddiad. Mae wedi gofyn i ddau sefydliad ei helpu i ddarparu’r cynulliad dinasyddion:

Mae’r Sefydliad Didoli yn hyrwyddo defnyddio detholiad haenog, ar hap o bobl wrth wneud penderfyniadau. Ef fydd yn gyfrifol am recriwtio pobl i gymryd rhan yn y cynulliad;

Y Sefydliad Involve yw prif elusen cyfranogiad cyhoeddus y DU. Ef fydd yn gyfrifol am gyflwyno ac ysgrifennu adroddiad am y digwyddiad ei hun.

+ Pwy fydd yn cymryd rhan yn y cynulliad dinasyddion a sut y cawsant eu recriwtio?

Recriwtiodd y Sefydliad Didoli gyfranogwyr ar gyfer y cynulliad dinasyddion gan ddefnyddio proses a elwir yn ddidoli. Dyma'r dull safon aur o recriwtio cyfranogwyr ar gyfer cynulliad dinasyddion ac fe'i defnyddiwyd ar draws y byd. Yn yr achos hwn fe weithiodd drwy:

• Ddewis 10,000 o gyfeiriadau ar hap ar draws Cymru gyfan o gronfa ddata cyfeiriadau'r Post Brenhinol;

• Anfon gwahoddiad i gymryd rhan yn y cynulliad dinasyddion i'r holl gyfeiriadau hyn;

• Gan ddefnyddio samplu haenedig ar hap i nodi 60 o unigolion o'r rhai a dderbyniodd eu gwahoddiad sydd gyda'i gilydd yn gynrychioliadol o boblogaeth Cymru 16 mlwydd oed a hŷn o ran:

  • Oedran
  • Lefel addysg
  • Ethnigrwydd
  • Rhyw
  • Daearyddiaeth (pa ran o Gymru y mae pobl yn byw ynddi)
  • Sgiliau Iaith Gymraeg
  • P'un a bleidleisiodd pobl yn etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016 ai peidio

Y 60 o bobl hyn fydd yn cymryd rhan yn y cynulliad dinasyddion.

+ A yw pawb yn gymwys i gymryd rhan yn y cynulliad dinasyddion?

Nid yw'r bobl ganlynol yn gymwys i gymryd rhan yn y cynulliad dinasyddion: gweithwyr Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Chomisiwn y Cynulliad Cenedlaethol, Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Aelodau o Senedd y DU, Cynghorwyr Awdurdodau Lleol, Aelodau Senedd Ewrop a gweithwyr cyflogedig unrhyw blaid wleidyddol.

Hefyd ni all pobl gymryd rhan os ydynt o dan 16 mlwydd oed. Er y gallai mwy nag un oedolyn o un aelwyd dderbyn y gwahoddiad cychwynnol i gymryd rhan, dim ond un oedolyn o unrhyw un aelwyd y gellid ei ddewis i fod yn gyfranogwr.

+ Beth fydd yn digwydd yn ystod y cynulliad dinasyddion?

Bydd cyfranogwyr yn clywed gan siaradwyr arbenigol am sut y gall pobl lywio eu dyfodol drwy waith Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar hyn o bryd. Yna byddant yn clywed tystiolaeth am sut y gellid gwneud hyn yn y dyfodol, gan gynnwys am opsiynau o bob cwr o'r byd. Bydd cyfranogwyr yn holi siaradwyr ac yn trafod y dystiolaeth maen nhw'n ei chlywed gyda'i gilydd. Byddwn yn cyhoeddi rhestr lawn o siaradwyr arbenigol yma cyn gynted ag y bydd ar gael.

Yna, bydd cyfranogwyr yn gweithio drwy gyfres o ymarferion, gan gynnwys trafodaethau grwpiau bach, yn ogystal â pheth pleidleisio a graddio opsiynau, er mwyn dod i gyfres o gasgliadau.

Bydd hwyluswyr proffesiynol yn arwain penwythnos y cynulliad dinasyddion a bydd hwyluswyr ar bob bwrdd. Eu rôl yw sicrhau bod yr holl gyfranogwyr yn cael eu clywed a’u bod yn teimlo'n gyfforddus. Dim ond egluro ac ateb cwestiynau am broses y cynulliad dinasyddion y bydd yr hwyluswyr, er enghraifft cwestiynau am yr hyn y mae cyfranogwyr i fod i’w wneud ar unrhyw un adeg. Caiff unrhyw gwestiynau am y materion dan sylw eu cyfeirio at Arweinwyr Arbenigol y cynulliad dinasyddion.

Y rhain yw'r Yr Athro Graham Smith, Athro Gwleidyddiaeth a Chyfarwyddwr y Ganolfan Astudio Democratiaeth ym Mhrifysgol Westminster a Dr Huw Pritchard, darlithydd yn y gyfraith ym Mhrifysgol Caerdydd ac aelod o Ganolfan Llywodraethiant Cymru a fydd yn ei gefnogi i lunio gwybodaeth gefndirol ar gyfer y cynulliad dinasyddion.

+ Sut y byddwch chi'n sicrhau fod y dystiolaeth a gyflwynir i’r cynulliad dinasyddion yn gytbwys, yn gywir ac yn gynhwysfawr?

Mae gan y Cynulliad Dinasyddion ddau arbenigwyr: Yr Athro Graham Smith, Athro Gwleidyddiaeth a Chyfarwyddwr y Ganolfan Astudio Democratiaeth ym Mhrifysgol Westminster a Dr Huw Pritchard, darlithydd yn y gyfraith ym Mhrifysgol Caerdydd ac aelod o Ganolfan Llywodraethiant Cymru a fydd yn ei gefnogi i lunio gwybodaeth gefndirol ar gyfer y cynulliad dinasyddion.

Bydd y sail dystiolaeth gychwynnol a luniwyd gan yr Arweinwyr Arbenigol yn cael ei gwirio'n drwyadl gan:

Gomisiwn y Cynulliad Cenedlaethol, o ran cywirdeb ynghylch y ffyrdd y gall pobl yng Nghymru lunio eu dyfodol drwy waith Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar hyn o bryd;

Y siaradwyr arbenigol, sy'n academyddion ac ymarferwyr blaenllaw yn y maes hwn a fydd yn gwneud cyflwyniad i'r cynulliad dinasyddion. Gyda'i gilydd, byddant yn cynghori ar gynhwysfawrdeb, cywirdeb a chydbwysedd y dystiolaeth y bydd y cynulliad yn ei chlywed ar gyfleoedd cyfredol i bobl yng Nghymru lunio eu dyfodol, a sut y gallai hyn weithio yn y dyfodol.

Byddwn yn cyhoeddi rhestr lawn o siaradwyr arbenigol yma cyn gynted ag y bydd ar gael.

+ Sut ydych chi'n sicrhau bod y cynulliad dinasyddion yn hygyrch?

Rydym yn talu eu holl gostau i gyfranogwyr sy'n bresennol yn y cynulliad dinasyddion. Mae hyn yn cynnwys costau teithio, costau llety a chostau prydau bwyd. Mae cyfranogwyr hefyd yn cael rhodd o ddiolch o £200 i annog a chefnogi eu cyfranogiad. Mae hyn er mwyn cydnabod yr amser y mae cyfranogwyr yn ei roi i gymryd rhan, ac yn sicrhau y gall ystod amrywiol o gyfranogwyr gymryd rhan.

Mae'r ardaloedd perthnasol yn y lleoliad yr ydym yn ei ddefnyddio ar gyfer y cynulliad dinasyddion yn gwbl hygyrch. Bydd holl ofynion hygyrchedd y cyfranogwyr yn cael eu hystyried. Mae hyn yn cynnwys, lle bo angen, darparu deunyddiau mewn Braille neu brint bras, a dehongli iaith arwyddion. Rydym hefyd yn talu costau gofalwyr, costau gofal seibiant a chostau gofal plant pan fydd angen.

Mae gweithrediadau'r cynulliad dinasyddion wedi'u cynllunio'n ofalus i alluogi cyfranogiad llawn yr holl gyfranogwyr. Mae gwaith grŵp bach yn sicrhau bod yr holl gyfranogwyr yn gallu cyfrannu a chael amser i ystyried a datblygu eu barn eu hunain. Dewisir ymarferion a thechnegau hwyluso yn benodol i gefnogi cyfranogwyr i ddeall gwybodaeth gymhleth ac i deimlo y gallant gyflwyno eu barn. Nid oes angen i gyfranogwyr gael unrhyw wybodaeth flaenorol am y pwnc.

+ Beth fydd yn digwydd i gasgliadau'r cynulliad dinasyddion?

Bydd Comisiwn y Cynulliad Cenedlaethol yn cyhoeddi casgliadau'r cynulliad dinasyddion mewn adroddiad. Bydd yn defnyddio'r casgliadau i lywio ei waith.

Bydd y Comisiwn hefyd yn ymateb i'r argymhellion mewn cyfarfod cyhoeddus ym mis Medi 2019.